ΕΠΙΚΑΙΡΟΤΗΤΑ
0 comments

Εφυγε ένας μεγάλος ποιητής

 

MEΛΒΟΥΡΝΗ | Εφυγε την Τετάρτη 3 Φεβρουαρίου σε ηλικία 95 ετών, στην ιδιαίτερη πατρίδα του Λέρο, ένας από τους μεγαλύτερους Ελληνες ποιητές, ο Δημήτρης Τσαλουμάς.

Τα τελευταία χρόνια ζούσε στην Αθήνα μαζί με την κόρη του Ματίνα και την οικογένειά της, αλλά πριν δύο μήνες η οικογένεια μεταφέρθηκε στη Λέρο, προκειμένου να εκπληρωθεί η τελευταία επιθυμία του ποιητή να πεθάνει και να ταφεί στο νησί του.

Ο Δημήτρης Τσαλουμάς γεννήθηκε στη Λέρο της Δωδεκανήσου το 1921 και φοίτησε στα ελληνικά και ιταλικά σχολεία του νησιού του και της Ρόδου ως το 1942. Με την απελευθέρωση της Δωδεκανήσου, και πιο συγκεκριμένα το 1951, μετανάστευσε στην Αυστραλία, όπου σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης και δίδαξε στα εκεί πολιτειακά σχολεία Μέσης Εκπαίδευσης ως το 1982. Δίδαξε επίσης σε διάφορα πανεπιστήμια της Αυστραλίας και στην Οξφόρδη με την ιδιότητα του writer-in-residence.

 

ΕΔΩ όλη η συνέντευξη του Δημήτρη Τσαλουμά στο TGA NEWS

 

To 1983, μια επιλογή από τα ελληνικά του ποιήματα μεταφρασμένα στα αγγλικά από τον Philip Grundy με τον τίτλο «The Observatory» κέρδισε το πρώτο βραβείο αγγλικής λογοτεχνίας της Εθνικής Επιτροπής Βιβλίου της Αυστραλίας. Το 1995 τιμήθηκε με τις διακρίσεις Patrick White Award και Wesley M. Wright Award του Διεθνούς Φεστιβάλ της Αδελαΐδας. Το 2001 του απονεμήθηκε η ανώτατη διάκριση Emeritus Award του Αυστραλιανού Συμβουλίου και το 2003 το Christopher Brennan Award της Εθνικής Εταιρείας Συγγραφέων Αυστραλίας.

Τον Ιούνιο του 2002 με αφορμή την απονομή που του έγινε από το Αυστραλιανό Συμβούλιο Καλών Τεχνών του ανώτερου βραβείου λογοτεχνίας Emeritus Award, είχε παραχωρήσει στο TGA NEWS και στον υπογράφοντα μια αποκλειστική συνέντευξη. Η συνέντευξη, με τίτλο “Δ. Τσαλουμάς: Ενας μεγάλος ποιητής που αγνοεί η Ελλάδα” είχε αναδημοσιευθεί σε πολλά μέσα ενημέρωσης στην Ελλάδα και στο εξωτερικό και από το τότε ανεξάρτητο Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων.

Στη συνέχεια επαναδημοσιεύουμε μέρος της συνέντευξης στην οποία ο μεγάλος ποιητής ανοίγει την καρδιά του μιλώντας για όλα:

Η συνέντευξη

“Το όνομά του, Δημήτρης Τσαλουμάς, ευρύτερα γνωστός εδώ και δεκαετίες στην Αυστραλία και όχι μόνο, ως ο Έλληνας ποιητής, που δυστυχώς ακόμα και σήμερα αγνοείται στην Ελλάδα.

Η ποίησή του ελληνική, ελληνικότατη. Ο Άγγλος κριτικός Peter Levi σε άρθρο του στην εφημερίδα του Λονδίνου «The Times – Literary Criticism» επισημαίνει: «Δεν μπορείς να κατατάξεις τον Τσαλουμά σε σύγκριση με άλλους λογοτέχνες. Ήταν κάτι που απουσίαζε. Ευτυχής η γλώσσα που ανέδειξε έναν τέτοιο ποιητή!»

Τα καλοκαίρια τα περνάει στη Λέρο, στο δικό του κόσμο και τόπο, όπως λέει. Γράφει ποίηση στα Ελληνικά και Αγγλικά. Έχει εκδόσει 16 βιβλία στην ελληνική και στην αγγλική γλώσσα, αποσπώντας μεγάλα λογοτεχνικά βραβεία και εξαιρετικές κριτικές και θεωρείται ως ένας από τους κορυφαίους ποιητές της Αυστραλίας.

 

Πρόσφατα το Αυστραλιανό Συμβούλιο Καλών Τεχνών του απένειμε το ανώτερο βραβείο λογοτεχνίας Emeritus Award, για τη σημαντική και πολυετή προσφορά του στην αυστραλιανή λογοτεχνία. Μια επιλογή ελληνικών ποιημάτων του σε μετάφραση του Philip Grundy (The Observatory, 1983) βραβεύτηκε με το Α΄ Βραβείο αυστραλιανής λογοτεχνίας της Εθνικής Επιτροπής Βιβλίου. Το Νοέμβριο του 1995 τιμήθηκε με το βραβείο Wesley M. Wright για την ποίηση, με το σημαντικό βραβείο Patrick White Award, καθώς και με το βραβείο ποίησης John Bray Award. Μια ακόμα ένδειξη για την αναγνώριση του έργου του αποτελεί και το γεγονός ότι έχει προσκληθεί πολλές φορές από διάφορα πανεπιστήμια της Αυστραλίας και της Αγγλίας, όπως η Οξφόρδη, ως writer-in-residence.

«Μεγάλωσα στη σκιά του φασισμού»

Γεννήθηκε το 1921 και όπως λέει χαρακτηριστικά ο ίδιος «μεγάλωσε στη σκιά του φασισμού».

Ο φόβος και το μίσος από τα χρόνια εκείνα σημάδεψε τη ζωή του. Το 1935 όταν η Ρώμη αποφάσισε να «ιταλοποιήσει» τον πληθυσμό των Δωδεκανήσων κλείνοντας, μεταξύ άλλων, και όλα τα ελληνικά σχολεία, ο Τσαλουμάς δεν είχε άλλη επιλογή από το να φοιτήσει σε ιταλικά σχολεία της Ρόδου.

«Δεν λυπάμαι για αυτό», λέει. «Χρωστώ όλα όσα δημιούργησα στη μουσική και την ποίηση στους Ιταλούς δασκάλους μου, όλοι τους ευφυέστατοι, προοδευτικοί και συμπαθητικοί. Η ειρωνεία είναι πως δεν γνώρισα τον πραγματικό φασισμό ώσπου να έρθουν οι δικοί μας χωροφύλακες, το 1948. Όλοι όσοι είχαν αντίθετη γνώμη με τους βασιλικούς, που τους υποστήριζαν οι… σύμμαχοι, ήταν κομμουνιστές και διώκονταν. Αντίθετα οι φασίστες, οι ναζιστές, οι καταδότες ευημερούσαν».

Σήμερα πολύ πιο έντονα αισθάνεται ότι ο άνθρωπος πρέπει να είναι αγκυροβολημένος κάπου. «Ο δικός μου τόπος είναι στην πατρίδα μου, στο νησί μου τη Λέρο. Δεν μπορεί να είναι διαφορετικά. Όταν έφυγα από την Ελλάδα ήμουν 30 χρονών. Τι περιμένεις να γίνει μετά τα 30 χρόνια; Ο άνθρωπος πλέον είναι φτιαγμένος, ολοκληρωμένος… Από εκεί και πέρα τι περιμένεις να του συμβεί; Τα καλοκαίρια, συνήθως, που είμαι στη Λέρο, έρχονται διάφοροι ξένοι επισκέπτες και στις συζητήσεις μας μου κάνουν παρόμοιες ερωτήσεις. «Κοιτάξτε, τους λέω, αυτό το λιμάνι, αυτό το χωριό, αυτό το κάστρο, αυτόν τον κόλπο… Αυτός είναι ο κόσμος μου. Γεννήθηκα εδώ πέρα, μεγάλωσα εδώ… Όλη η γνώση μου, η σοφία μου, εδώ έχει δημιουργηθεί. Εδώ έχει τις ρίζες της.

Αυτός είναι ο μικρόκοσμος… Ο μικρός, μεγάλος κόσμος, ο δικός μου.»

TSALOUMAS_DIMITRIS1

Στιγμιότυπο από εκδήλωση που έγινε προς τιμή του στις 10 Απριλίου 2011 από την Ελληνική Κοινότητα Μελβούρνης σε συνεργασία με τον Ελληνοαυσταλιανό Πολιτιστικό Σύνδεσμο και αποτελούσε μέρος των εκδηλώσεων του Φεστιβάλ Αντίποδες 2011

 

Ξεριζωμός

Οι μνήμες όμως του ξεριζωμού δεν θα σβήσουν ποτέ, αν και ο ίδιος αποφεύγει να τις «ξυπνάει» όπως λέει.

«Έφυγα από την Ελλάδα για πολιτικούς λόγους. Με όλες εκείνες τις φασιστικές κυβερνήσεις, τις διορισμένες από τους «συμμάχους», δεν μπορούσες να αντέξεις. Αν δεν ήσουν με το βασιλιά και την… ωραία Φρειδερίκη, ήσουν προδότης, κομμουνιστής. Προβλήματα με τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων, έπρεπε να παρουσιάζεσαι κάθε 10 μέρες στην χωροφυλακή. Δεν θα ξεχάσω ποτέ, όταν ήρθαν οι χωροφύλακες. Όλα τα καθάρματα που είχαν μαζέψει οι Εγγλέζοι για να μας απελευθερώσουν. Τότε άρχισε και η δίωξη. Φοβερή δίωξη. Ήταν πολύ δύσκολο να φύγεις και από τη χώρα. Τελικά με τη βοήθεια κάποιων γνωστών τα κατάφερα.

Τα προβλήματα που αντιμετώπισα ερχόμενος στην Αυστραλία ήταν πολλά. Γνώριζα κάποια αγγλικά, που είχα μάθει από μόνος μου στην Ελλάδα, αλλά ποιος να σε μάθει εκεί πώς να τα προφέρεις! Όταν βρέθηκα στην Αυστραλία δεν καταλάβαινα τι μου λέγανε. Ήταν δύσκολη η ζωή τα πρώτα χρόνια».

Αρχικά εργάστηκε στο ληξιαρχείο, ενώ παράλληλα άρχισε τις πανεπιστημιακές του σπουδές. Τέλειωσε το Πανεπιστήμιο Μελβούρνης το 1958 και στη συνέχεια εργάσθηκε ως εκπαιδευτικός ως το 1982. Παντρεύτηκε στην Αυστραλία και απέκτησα τέσσερα παιδιά, δύο αγόρια και δύο κορίτσια.

Το χειμώνα ο Δ. Τσαλουμάς ζει στο παραθαλάσσιο προάστιο Ελγουντ της Μελβούρνης και τα καλοκαίρια ταξιδεύει στη Λέρο.

 

Επιβράβευση του έργου μιας ζωής

Ευγενικός και φιλόξενος, του αρέσει να μιλά για όλα και δηλώνει ικανοποιημένος για το νέο βραβείο του Αυστραλιανού Συμβούλιο Καλών Τεχνών.

«Είναι η επιβράβευση του έργου μιας ολόκληρης ζωής! Αισθάνομαι περήφανος και ικανοποιημένος για τη βράβευσή μου. Δεν μπορώ να πω όχι. Σου δίνει την αίσθηση, τέλος πάντων, ότι κάτι έφτιαξες στη ζωή σου».

Σε επισήμανση ότι έχει καθιερωθεί ως ένας από τους κορυφαίους λογοτέχνες της Αυστραλίας και όχι μόνο, σεμνά αρκείται να πει: «Καλά, έτσι με θεωρούν… Μπορεί εγώ να έχω διαφορετική αντίληψη… Πάντως, αυτή είναι η ποίησή μου». Όσο για το γεγονός ότι η Ελλάδα ακόμα και σήμερα δείχνει να τον αγνοεί δηλώνει ότι παλαιότερα αυτό τον ενοχλούσε, σήμερα όμως δεν τον ενδιαφέρει. Δεν αισθάνεται ούτε πικρία ούτε θυμό, ούτε δυσαρέσκεια.

 

TSALOUMAS_DIMITRIS2

Ο Δημήτρης Τσαλουμάς ενώ διαβάζει ποιήματά του στην εκδήλωση που έγινε στην Ελληνική Κοινότητα Μελβούρνης

 

“Ελληνικότατη” ποίηση

Τα έργα του Δημήτρη Τσαλουμά έχουν έντονο το ελληνικό στοιχείο με «εικόνες» που θυμίζουν την αρχαία Ελλάδα, την ελληνική φύση, τη θάλασσα…

«Δεν θα μπορούσε να ήταν διαφορετικά, σημειώνει. Η ποίησή μου είναι ελληνική. Ελληνικότατη! Είτε είναι γραμμένη στα ελληνικά, είτε στα αγγλικά. Δεν μπορεί να γίνει και διαφορετικά. Μπορεί ποιήματά μου να είναι γραμμένα στην αγγλική γλώσσα, αλλά οι ρίζες τους είναι στην ελληνική παράδοση, στην ελληνικότητά τους».

Ο Δημήτρης Τσαλουμάς συχνά αναφέρεται στο δίλημμα σε ποια γλώσσα μπορεί να εκφραστεί ο λογοτέχνης. Σε μια ομιλία του, στην Αδελαϊδα, στο Συνέδριο Αλλοδαπών Συγγραφέων είχε αναφερθεί στη μεγάλη “πάλη”, και στα αισθήματα ενοχής και προδοσίας όταν γράφεις μόνο σε μια γλώσσα.

«Δεν θα πρόδινα μόνο τη μία γλώσσα, αλλά και τις δύο, επισημαίνει. Ως τις αρχές της δεκαετίας του 90, έγραφα κυρίως στα ελληνικά. Αλλά αισθανόμουν την ανάγκη να γράψω, να εκφραστώ και στα αγγλικά. Μετά από τόσα χρόνια σε μια άλλη κοινωνία, όπου μιλάς άλλη γλώσσα, κερδίζεις το ψωμί σου με αυτή, την πονάς και σιγά-σιγά γίνεται κάτι το δικό σου. Αφομοιώνεται τελείως, γίνεται η ψυχή σου, γίνεται αίμα σου, όπως η δική σου γλώσσα.

Τότε άρχισα σιγά-σιγά να γράφω και στα αγγλικά. Βέβαια είχα τις δυνατότητες να το κάνω από νωρίτερα, αλλά δίσταζα. Η καινούργια γλώσσα όμως το απαιτούσε, ζητούσε, ζητούσε, ζητούσε… Γινόταν μια μεγάλη ανάγκη. Κι όταν αυτή η ανάγκη έγινε ακατανίκητη απαίτηση, τότε δοκίμασα και δεν το μετάνιωσα. Βρήκα μια ικανοποίηση εξίσου βαθιά με εκείνη γράφοντας στα ελληνικά. Είναι σαν να δοκιμάζεις τις μουσικές σου δυνάμεις σε ένα καινούργιο όργανο. Τώρα βλέπω πως οι ενδοιασμοί μου ήταν αβάσιμοι. Δεν πρόκειται για προδοσία της ελληνικής γλώσσας!»

Η τελευταία του συλλογή με τίτλο «Δίφορος καρπός» είναι αποτέλεσμα της παρότρυνσης μερικών φίλων, που του ζητούσαν συχνά να τους δείξει μερικά δείγματά του στην αγγλική. «Προσπάθησα να μεταφράσω, να αποδώσω στα ελληνικά δύο-τρία ποιήματά μου, μετά έγιναν περισσότερα. Από τότε που βγήκε η πρώτη μου Αγγλική συλλογή, «Γεράκι στη Γούρνα», το 1988, προσπάθησα να αποδώσω στα ελληνικά μερικά από τα ποιήματα, αλλά δεν το κατάφερα. Ήταν δύσκολο… Θυμάσαι ακόμα τον αρχικό στίχο, είναι μέσα σου οι αρχικοί ρυθμοί… Τελικά σταμάτησα την προσπάθεια αυτή.

Πριν τρία χρόνια, ψάχνοντας μέσα στα χαρτιά μου βρήκα αυτές τις πρώτες δοκιμές. Αποφάσισα να ξαναδοκιμάσω. Τα κατάφερα, μου άρεσε το αποτέλεσμα και προχώρησα, ως το σημείο που έφτιαξα μια μικρή συλλογή 40 ποιημάτων από τα αγγλικά μου. Είναι τα ποιήματα της συλλογής «Δίφορος καρπός». Είναι σαν να βγαίνουν από το ίδιο δέντρο, δύο φορές».

Τώρα ο Δ. Τσαλουμάς έχει υπό έκδοση μια ακόμα συλλογή στα ελληνικά, που θα είναι έτοιμη στο τέλος του τρέχοντος έτους ή στις αρχές του 2003.

«Με την υπό έκδοση συλλογή μου, πιστεύω πως κλείνει πλέον ο κύκλος… Άρχισα να γράφω στα ελληνικά, στη γλώσσα μου, μετά άρχισα αγγλικά και τώρα επανέρχομαι στα ελληνικά. Έκλεισε έτσι ο κύκλος… Ίσως να είναι και η τελευταία μου ποιητική συλλογή».

 

Πεζογραφία και…”πολυλογία”

Με την πεζογραφία δεν σκέφτηκε ποτέ να ασχοληθεί, καθώς όπως λέει η «πολυλογία» τον κουράζει, ενώ από τους Έλληνες ποιητές δείχνει να μην προτιμάει κάποιον ιδιαίτερα, αν και το πρώτο ποίημα που τον εντυπωσίασε από μικρό, ήταν «Οι Τρώες» του Καβάφη.

«Βρίσκω ωραία πράγματα σε όλους τους ποιητές μας, θα πει. Γενικά με απωθεί ο Ρίτσος. Όταν ήμουν στην Αγγλία, μου ζήτησαν από το BBC να κάνω μια επιλογή σύγχρονων Ελλήνων ποιητών για μια εκπομπή. Θυμάμαι πως προσπαθούσα για τρεις μήνες να βρω κάτι που πραγματικά να μου αρέσει. Έγινε τελικά αυτή η εκπομπή. Αλλά είναι ζήτημα προσωπικού γούστου».

Για τον Οδυσσέα Ελύτη όμως μιλάει με αγάπη.

«Τον γνώριζα καλά και θα μπορούσα να πω πως ήταν καλός φίλος μου. Μου άρεσε ακόμα από τότε που ήμουν νέος και ανώριμος και δεν ήξερα από ποίηση. Θα μπορούσα να πω ότι ήμουν ο πρώτος, ή από τους πρώτους που διάβασαν το «Άξιον Εστί». Μου το έστειλε θυμάμαι να το διαβάσω και ήταν η πρώτη χρονιά που εργαζόμουν ως εκπαιδευτικός. Ίσως να το διάβασα πολύ βιαστικά, δεν μου άρεσε. Περάσανε μερικοί μήνες και δεν του απάντησα. Κάποια μέρα το ξαναδιάβασα και έμεινα κατάπληκτος. Αποκαλύφθηκε το έργο του. Μου άρεσε πάρα πολύ, με ενθουσίασε και το έγραψα. Μου απάντησε, θυμάμαι, λέγοντας πως ήμουν από τους λίγους που το εκτίμησαν».

Όσο για αυτούς που σκέφτονται να ασχοληθούν με την ποίηση τους παραπέμπει στο ποίημά του «Συμβουλή»: Όλοι δοκιμάζουν να γράψουν ποίηση… Νομίζω πως είναι γενικό το… κακό. Μικρά παιδιά, μεγάλοι, όλοι..”

 

Τα έργα του Δημήτρη Τσαλουμά

Στα ελληνικά
-«Ανάσταση», εκδόσεις Αρίων, Μελβούρνη, 1967

-«Τρίπτυχο για μια Δευτέρα παρουσία», εκδόσεις Αρίων, Μελβούρνη, 1974

-«Το σπίτι με τους ευκαλύπτους», εκδόσεις Νέα Πορεία, Θεσσαλονίκη, 1975, 1978

-«Παρατηρήσεις ενός υποχονδριακού», εκδόσεις ΄Ικαρος, Αθήνα, 1974 και εκδόσεις Σοκόλη, Αθήνα, 2003

–«Ο άρρωστος μπαρμπέρης και άλλα πρόσωπα», εκδόσεις ΄Ικαρος, Αθήνα, 1979

-«Ο γιος του κυρ-Σακή», εκδόσεις Νέα Πορεία, Θεσσαλονίκη, 1979

-«Το βιβλίο των επιγραμμάτων», εκδόσεις Νέα Πορεία, Θεσσαλονίκη, 1981, 1982

-«Το ταξίδι», (συγκεντρωτική έκδοση), 2 τόμοι, εκδόσεις Σοκόλη, Αθήνα και Owl Publishing, Μελβούρνη, 1995

-«Δίφορος καρπός», εκδόσεις Owl Publishing, Μελβούρνη, 2001 και εκδόσεις Σοκόλη, Αθήνα, 2006

-«Δίψα», εκδόσεις Πλανόδιον, Αθήνα, 2010 Δίγλωσσες εκδόσεις, (Ελληνικά και Αγγλικά):

–«The Observatory», (translated by Philip Grundy), Brisbane, University of Queensland Press (UQP), 1983,1984, 1991

-«The Book of Epigrams», (translated by Philip Grundy), Brisbane UQP, 1985

-«Dimitris Tsaloumas Reads a Selection of his Poems in Greek and English» – cassettes and book (edited by Helen Nikas), Melbourne, Owl Publishing, 1994
Στα αγγλικά

–«Falcon Drinking», Brisbane, UQP, 1988

-«Portrait of a Dog», Brisbane, UQP, 1992

-«The Barge», Brisbane, UQP, 1993 –«Six Improvisations on the River», Shoestring Press, Λονδίνο, 1996

-«The Harbor», Brisbane, UQP, 1998

-«The Stoneland Harvest: new and selected poems», Shoestring Press, Λονδίνο, 1999
-«New & Selected Poems», Brisbane, UQP, 2000
Στα γαλλικά

–«Un shant du soir», Traduit de l’ anglais (Australie) par Pascal Laurent et présenté par Helen Nickas, εκδ. Orphee La Différence, Paris

 

Ανθολογίες
-«Σύγχρονη αυστραλιανή ποίηση», εισαγωγή, επιμέλεια και μετάφραση Δ. Τσαλουμά, εκδόσεις Νέα Πορεία, Θεσσαλονίκη, 1985

–«Contemporary Australian Verse», edited and translated by Dimitris Tsaloumas, Brisbane, UQP, 1985

(c) tganews.com